Lesezeit: 6 Minuten

Desinfectiemiddelen worden niet alleen veel gebruikt door bedrijven, maar ook door particulieren. Aangezien het gaat om chemische stoffen die een gevaar kunnen vormen voor het milieu, zijn er richtlijnen die moeten worden nageleefd. Deze hebben met name betrekking op de opslag, de houdbaarheid en het weggooien van ontsmettingsmiddelen. Er zijn echter ook aparte voorschriften voor de aanschaf en het vervoer van chemicaliën met desinfecterende eigenschappen.

Wat zijn desinfectiemiddelen en hoe werken ze?

Desinfectiemiddelen zijn oplossingen op waterbasis met chemische stoffen, die bedoeld zijn om ongewenste micro-organismen, zoals bacteriën en virussen, te doden. Bij correct gebruik voorkomen desinfectiemiddelen dat infecties en ziekten zich kunnen verspreiden, bijvoorbeeld via handen of deurklinken. Hiervoor worden zogenaamde microbicidale additieven toegevoegd, zoals aldehyden of alcoholverbindingen. Dit gebeurt op selectieve wijze, omdat desinfectiemiddelen niet zijn bedoeld om alle ziektekiemen te doden. Het is alleen nodig om de micro-organismen zodanig te reduceren, dat er geen ziekteoverdracht kan plaatsvinden. Dit is niet te verwarren met een sterilisatiemiddel, dat alle bestaande levende micro-organismen verdelgt.

Als ontsmettingsmiddel voor wonden wordt een antisepticum gebruikt. Dit middel voorkomt dat gewonde lichaamsdelen ontstoken raken en sepsis, oftewel bloedvergiftiging, kan ontstaan. Zo ondersteunt een antisepticum het genezingsproces, aangezien nuttige bacteriën in beperkte mate blijven voortbestaan en wondgenezingsstoornissen kunnen worden voorkomen.

Over het algemeen behoren desinfectiemiddelen volgens de wettelijke definitie tot de biociden, omdat zij een groot deel van de micro-organismen in gevaar brengen of doden. Om die reden vallen biociden onder de EU-verordening EU nr. 528/2012 en moeten ze gestandaardiseerde testprocedures ondergaan, voordat ze voor gebruik worden vrijgegeven.

Om ervoor te zorgen dat de reinigende werking van desinfectiemiddelen optimaal wordt benut en er zich geen resistente kiemen ontwikkelen, moet altijd de juiste desinfecterende stof in de correcte hoeveelheid worden gebruikt – ongeacht het toepassingsgebied.

Toepassingsgebieden van desinfectiemiddelen

Desinfectiemiddelen worden geclassificeerd op basis van de celstructuur van de schadelijke microben die ermee worden bestreden:

A)

  • fungicide: bestrijdt schimmels en schimmelsporen
  • levurocide: werkzaam tegen gistschimmels
  • bactericide/mycobactericide: verdelgt vegetatieve bacteriën en mycobacteriën

B)

  • virucide: verdelgt omhulde en niet-omhulde virussen
  • begrensd virucide: bestrijdt omhulde virussen
  • begrensd virucide plus: elimineert omhulde virussen en adeno-, noro- en rotavirussen

C)

  • sporicide: doodt sporen

D)

  • doodt afzonderlijke ziekteverwekkers

De meeste desinfecterende middelen voor handen en oppervlakken zijn toepasbaar voor meerdere situaties. Verdere details over de juiste toepassingsgebieden van desinfectiemiddelen zijn te vinden in de biocidendatabank van het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb), alsmede in alle specificaties van de fabrikant op het etiket of de bijsluiter.

DesinfectiemiddelWerkingsspectrumToepassingsgebiedKenmerk & afvalverwerkingHoudbaarheid na aanbrekenWetsartikel
Hand-desinfectie
(alcoholbasis)
A, BReinigen van handen• Aangemerkt als gevaarlijke stof
• Klein chemisch afval of afvalverwerkingsbedrijf
3–12 maandenEU Nr. 528/2012
Desinfectie van oppervlakkenA, BReinigen van vaste oppervlakken• Aangemerkt als gevaarlijke stof
• Milieustraat of afvalverwerkingsbedrijf
3–12 maandenEU Nr. 528/2012
Desinfectie van oppervlakken (aldehydebasis)A, B, (C)Reinigen van vaste oppervlakken• Aangemerkt als gevaarlijke stof
• Milieustraat of afvalverwerkingsbedrijf
3–12 maandenEU Nr. 528/2012
Desinfectie van oppervlakken (tensidebasis)A, BAcrylglas & andere gevoelige oppervlakken• Reinigen alleen mogelijk met mechanische bewegingen
• Check de bijsluiter van de fabrikant voor de afvalverwerking
3–12 maandenECHA-goedkeuring conform CLP– & Reach-verordening, EU Nr. 528/2012
Desinfectiemiddel (chloorbasis)D, (C)Drinkwatervoorziening• Aangemerkt als gevaarlijke stof
• Milieustraat of afvalverwerkingsbedrijf
tot 4 wekenEU Nr. 528/2012,
§ 2, art. 14 van Besluit Gewasbeschermingsmiddelen en biociden
Desinfectiemiddel (zoutbasis)A, B, DDrinkwatervoorziening, desinfectie van oppervlakken en handen• Check de bijsluiter van de fabrikant voor de afvalverwerking6–12 maandenECHA-goedkeuring conform CLP- & Reach-verordening
EU Nr. 528/2012,
§ 2, art. 14 van Besluit Gewasbeschermingsmiddelen en biociden
Desinfectie instrumenten (alcoholbasis)A, BMedische instrumenten• Aangemerkt als gevaarlijke stof
• Bijzonder kenmerk: anticorrosieve werking
• Milieustraat of afvalverwerkingsbedrijf
3–12 maandenEU Nr. 528/2012
AntisepticumA, BDesinfectie van wonden en handen• Aangemerkt als gevaarlijke stof
• Milieustraat of afvalverwerkingsbedrijf
6–12 maandenEU Nr. 528/2012
SterilisatiemiddelA, BDesinfectie van handen in medische context, bijv. chirurgie (inwerktijd 1,5 min met maximale werking van 6 uur)• Aangemerkt als gevaarlijke stof
• Milieustraat of afvalverwerkingsbedrijf
6–12 maandenEU Nr. 528/2012
Desinfectiedoekjes (alcoholbasis)A, B  Desinfectie van handen en oppervlakken• Particulier gebruik: huisvuil (in geringe hoeveelheden)
• Gebruik in bedrijven: milieustraat of afvalverwerkingsbedrijf
1 week tot 3 maanden (zeer gering, vanwege risico uitdroging)EU Nr. 528/2012

Welke alternatieven voor desinfectiemiddelen zijn er beschikbaar?

Wanneer handdesinfectiemiddelen te vaak worden gebruikt, kunnen huidirritaties optreden, en schadelijke micro-organismen kunnen zelfs resistent worden. Ook zijn ontsmettingsmiddelen niet geschikt voor alle oppervlakken.

Daarom worden zepen, crèmes en desinfectiemiddelen op basis van zouten of oppervlakte-actieve stoffen, oftewel tensiden, vaak als alternatief gebruikt. Bij deze alternatieve ontsmettingsmiddelen is mechanische beweging noodzakelijk om het lipide- of eiwitomhulsel van de micro-organismen blijvend te vernietigen – zoals bij het handenwassen. Oppervlakken dienen dus meermaals grondig worden geboend, aangezien deze reinigingsmiddelen niet vanzelf inwerken, zoals bij een sterilisatiemiddel.

Deze ontsmettingsmiddelen op waterbasis bevatten slechts lage concentraties zouten en tensiden. Daardoor zijn de potentiële schadelijke gevolgen voor mens en natuur gering, en kunnen deze alternatieven middels een vereenvoudigde procedure worden goedgekeurd door het Europees Agentschap voor Chemische Stoffen (ECHA).

Waar zijn desinfectiemiddelen te koop?

Voordat nieuwe desinfectiemiddelen op de markt mogen worden gebracht, moet de fabrikant een aanvraag indienen bij het Ctgb, zodat het middel kan worden geregistreerd en voorzien van de juiste classificatie. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen cosmetica, geneesmiddelen en biociden. Desinfectiemiddelen worden over het algemeen verkocht in apotheken, drogisterijen of supermarkten en moeten de volgende informatie bevatten:

  • De naam van de desinfecterende stof in het product
  • De concentratie
  • Het toepassingsgebied
  • De gebruiksaanwijzing
  • Het vergunningsnummer en de vergunninghouder
  • De houdbaarheidsdatum
  • Informatie over hoe het product dient te worden weggegooid

Hoe lang zijn desinfectiemiddelen houdbaar?

Desinfectiemiddelen moeten vanwege hun samenstelling en hun wettelijke status als biociden worden voorzien van een vervaldatum. De vluchtige bestanddelen, zoals alcoholen, reageren onder meer op temperatuurschommelingen of blootstelling aan licht. Hierdoor vermindert de desinfecterende werking van het middel na een bepaalde tijd. Daarom is het aanbevolen om alle hand- en oppervlaktedesinfectiemiddelen te voorzien van de datum waarop het product is geopend (bijvoorbeeld met een sticker), zodat de houdbaarheid kan worden nagegaan.

Afhankelijk van de soort, is een vloeibaar ontsmettingsmiddel na openen zes tot twaalf maanden houdbaar. Desinfectiedoekjes zijn daarentegen erg kort houdbaar: zelfs goed hersluitbare verpakkingen garanderen een houdbaarheid van slechts enkele dagen tot weken.

Desinfectiemiddelen waarvan de houdbaarheid is verstreken, dienen niet meer te worden gebruikt. De werking kan niet langer worden gegarandeerd en het is zelfs mogelijk dat risico’s voor de gezondheid optreden. 

Wat is de juiste manier om desinfectiemiddelen te vervoeren en op te slaan?

Bij het vervoer of de opslag van desinfectiemiddelen is de hoeveelheid bepalend voor de geldende voorschriften. Over het algemeen gelden er voor kleine hoeveelheden in particuliere context vereenvoudigde regels:

  1. Desinfectiemiddelen moeten worden vervoerd in intacte, gesloten omhulsels of verpakkingen.
  2. Om beschadiging te voorkomen moeten vloeibare desinfectiemiddelen worden vastgemaakt tijdens transport.
  3. Desinfectiemiddelen dienen te worden bewaard in donkere, koele, vorstvrije ruimten in hun oorspronkelijke verpakking.
  4. Alle chemische oplossingen moeten buiten het bereik van kinderen worden bewaard.

Bedrijfstransport van desinfectiemiddelen

Als het gaat om het vervoer van ontsmettingsmiddelen door een bedrijf, dan worden deze – afhankelijk van de vervoerde hoeveelheid – als gevaarlijke goederen beschouwd. Hier geldt de Europese overeenkomst betreffende het internationale vervoer van gevaarlijke stoffen over de weg (ADR). Daarom moeten op sommige producten waarschuwingsetiketten worden aangebracht. Bovendien zijn voor het vervoer van gevaarlijke goederen geldige vervoersdocumenten vereist en moet het transportvoertuig voorzien zijn van de juiste veiligheidsuitrusting en veiligheidsmarkeringen.

Er zijn wel een paar uitzonderingen voor bedrijven:

  • Voor ambachtelijke bedrijven volgens 1.1.3.1 c ADR
  • Voor geringe hoeveelheden volgens 3.4 ADR
  • De 1000 punten-regeling volgens 1.1.3.6 ADR.

De opslag van desinfectiemiddelen in uw bedrijf

De opslag van desinfectiemiddelen in uw bedrijf is onderhevig aan verschillende in de wet vastgelegde regels. Bij de opslag dient u in ieder geval rekening houden met de volgende voorschriften. U moet desinfectiemiddelen:

  • uit de buurt houden van warmtebronnen, zoals radiatoren of warmtestralers.
  • op een koele, vorstvrije en donkere plaats bewaren.
  • beschermen tegen direct zonlicht.
  • in de oorspronkelijke, gesloten verpakking bewaren.
  • uit de buurt houden van genees- en voedingsmiddelen.
  • buiten bereik van kinderen en huisdieren bewaren.

Wat is de juiste manier om desinfectiemiddelen af te voeren?

Omdat desinfectiemiddelen micro-organismen doden, kunnen ze ernstige schade toebrengen aan het milieu. Het is daarom van groot belang dat desinfectiemiddelen niet in de riolering terecht komen. Gelukkig zijn er plaatselijke milieustraten of gespecialiseerde afvalverwijderingsbedrijven. Daar kunnen chemische stoffen naartoe, waarvan de uiterste houdbaarheidsdatum is verstreken, zodat ze op professionele wijze worden verwerkt. Daarnaast kunt u in de gebruiksaanwijzing of op de website van de fabrikant nadere informatie vinden over het veilig afvoeren van ontsmettingsmiddelen.

Veelgestelde vragen over desinfectiemiddelen

Hoe lang zijn desinfectiemiddelen houdbaar?

De houdbaarheid van ontsmettingsmiddelen kan sterk verschillen. Daarom moeten de aanwijzingen van de fabrikant altijd in acht worden genomen. Zo kunnen vloeibare ontsmettingsmiddelen voor oppervlakken of handen gewoonlijk tot 12 maanden worden gebruikt. De houdbaarheid van ontsmettingsdoekjes daarentegen kan variëren van enkele dagen tot enkele weken.

Kan een verlopen desinfectiemiddel nog worden gebruikt?

De door de fabrikant gegarandeerde werking van desinfectiemiddelen geldt tot de vervaldatum, daarna niet meer. Na een tijdje zijn vluchtige bestanddelen, zoals alcohol, slechts in verminderde concentraties aanwezig. Dit kan de werking negatief beïnvloeden. Als de uiterste houdbaarheidsdatum is verlopen, mogen desinfectiemiddelen dus niet meer worden gebruikt.

Hoe worden desinfectiemiddelen opgeslagen?

De opslag van desinfectiemiddelen in bedrijfscontext is onderhevig aan verschillende in de wet vastgelegde regels.
Over het algemeen geldt voor de opslag van desinfectiemiddelen, ook voor particulieren:

– Niet opslaan in de buurt van warmtebronnen, zoals radiatoren of warmtestralers
– Op een koele, vorstvrije en donkere plaats bewaren
– Beschermen tegen direct zonlicht
– Uitsluitend in de oorspronkelijke, gesloten verpakking bewaren
– Niet bewaren in de nabijheid van geneesmiddelen of voedingsmiddelen
– Buiten bereik van kinderen en huisdieren bewaren

Hoe worden desinfectiemiddelen op de juiste manier weggegooid?

In overeenstemming met de instructies van de fabrikant dienen verlopen ontsmettingsmiddelen of in de verpakking achtergebleven resten te worden afgevoerd naar een milieustraat of worden opgehaald door een gespecialiseerd afvalverwerkingsbedrijf. Gevaarlijke stoffen mogen nooit in de riolering of in het oppervlaktewater terechtkomen.

Hoe worden desinfectiemiddelen vervoerd?

In principe moet worden gezorgd voor een veilig, schadevrij vervoer van ontsmettingsmiddelen. Afhankelijk van de vervoerde hoeveelheid dienen de wettelijke voorschriften van het ADR voor het hanteren van gevaarlijke stoffen te worden nageleefd.

Let op: de hier genoemde voorschriften zijn slechts een keuze uit de belangrijkste wettelijke richtlijnen. Voor gedetailleerde informatie verwijzen we u naar de hier weergegeven voorschriften en wetten. Bij de concrete omzetting in uw bedrijf dient u zich bij twijfel tot een deskundige te richten.

Bron afbeelding:
© gettyimages.de
Koonsiri Boonnak