Inhoud
In en rondom openbare en bedrijfsgebouwen moeten veiligheidsborden zijn aangebracht. Deze geven bezoekers en werknemers Veiligheidsborden zijn pictogrammen die in bedrijven en openbare gebouwen worden gebruikt. De betekenis van veiligheidsborden is direct zichtbaar: ze wijzen op verboden of verplicht gedrag en attenderen op mogelijke gevaren en risico’s. Hiervoor worden symbolen gebruikt die zo begrijpelijk en vanzelfsprekend mogelijk zijn. Het moet immers in één oogopslag duidelijk worden welk gevaar er dreigt, en wat verboden is of juist verplicht. Vooral op het gebied van arbeidsveiligheid zijn veiligheidsborden van groot belang, en daarom zijn ze op de werkplek meestal verplicht.
In dit artikel leest u welke veiligheidsborden er zijn en wat hun betekenis is, welke normen de vormgeving voorschrijven en waar u op moet letten bij het aanbrengen van veiligheidsborden op de werkplek.
Normen voor veiligheidsborden
De Nederlandse en internationale normen op het gebied van veiligheidssignalering zorgen er onder andere voor dat veiligheidsborden overal hetzelfde zijn, zodat ze meteen worden herkend.
- De belangrijkste norm in Nederland voor veiligheidssignalering is NEN 3011. Hierin wordt precies aangegeven welke pictogrammen er moeten worden gebruikt, welke vorm en kleur de borden mogen hebben, en hoe dichtbij ze moeten hangen om goed te kunnen worden gezien.
- Op haar beurt is de Nederlandse normering gebaseerd op de internationale normen ISO 3864 en ISO 7010.
- De belangrijkste eisen voor de vormgeving van veiligheidsborden zijn ook verankerd in de wet, in artikel 8.10 van de Arboregeling. In de bijbehorende bijlage XVIII 1 t/m 3 zijn ook illustraties van de pictogrammen te vinden. Artikel 8.11 gaat over de plaatsing van de borden en bepaalt bijvoorbeeld dat veiligheidssignalering in donkere ruimtes voorzien moet zijn van verlichting.
Al deze normen hebben geen betrekking op de luchtvaart, spoorwegen, zeevaart en dergelijke vormen van verkeer, waarvoor andere veiligheidsborden worden gebruikt.
Welke 5 groepen veiligheidsborden worden onderscheiden?
Veiligheidsborden worden volgens NEN 3011 in vijf groepen ingedeeld en aangeduid met een letter, aangevuld met een driecijferig getal. Dit levert de volgende indeling op:
- P = Verbodsborden
- W = Waarschuwingsborden
- M = Gebodsborden
- E = Reddingsborden
- F = Brandbestrijdingsborden
Daarnaast beschrijft NEN 3011 ook de normen voor het aanvullende teken. Dit teken wordt bij een veiligheidsbord aangebracht om de veiligheidsinformatie te verduidelijken of specifiek te maken voor een bepaalde situatie of locatie. Een aanvullend teken wordt toegepast wanneer extra uitleg nodig is om de boodschap eenduidig te maken.
De betekenis van veiligheidsborden: vormen en kleuren
In de bovengenoemde norm NEN 3011 is vastgelegd, welke kleur en vorm de verschillende veiligheidsborden dienen te hebben. Zo is het namelijk meteen duidelijk welk signaal ermee afgegeven wordt.
| Veiligheidsbord & betekenis | Vorm en kleur | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Verbodsborden (P) – Duiden aan wat verboden is | • Rond • Witte achtergrond • Zwart pictogram • Rode rand • Met rode dwarsbalk in een hoek van 45° • Kan worden voorzien van een aanvullend teken om het verbod te verduidelijken of te specificeren |  Bijv. rookverbod, toegang verboden, geen open vuur |
| Gebodsborden (M) – Duiden aan wat verplicht is | • Rond • Blauwe achtergrond • Wit pictogram • Witte rand • Kan worden voorzien van een aanvullend teken om het gebod te verduidelijken of te specificeren |  Bijv. gehoorbescherming dragen, veiligheidshelm dragen, oogbescherming dragen |
| Waarschuwingsborden (W) – Wijzen op mogelijke gevaren en risico’s | • Gelijkzijdige driehoek • Gele achtergrond • Zwart pictogram • Zwarte rand • Kan worden voorzien van een aanvullend teken om het gevaar te verduidelijken of te specificeren |  Bijv. waarschuwing voor straling, explosiegevaarlijke stoffen, elektrische spanning |
| Reddingsborden (E) – Duiden aan waar hulp bij noodgevallen te vinden is, evenals vluchtwegen en nooduitgangen | • Vierkant • Groene achtergrond • Wit pictogram • Geen rand |  Bijv. nooduitgang, eerste hulp, verzamelplaats, vluchtweg |
| Borden voor brandbestrijdingsmiddelen (F) – Laten zien waar brandblussers en dergelijke zich bevinden | • Vierkant • Rode achtergrond • Wit pictogram • Witte rand |  Bijv. brandblusser, blusdeken, brandmelder, brandweerladder |
De herkenningsafstand van veiligheidsborden
Behalve de vormgeving van de borden is ook vastgelegd hoe de borden moeten worden geplaatst om optimale zichtbaarheid te garanderen. Daarbij moet u erop letten dat veiligheidsborden slechts tot op zekere afstand goed te zien zijn. Als de borden ook vanaf grotere afstand moeten worden herkend, heeft u grotere veiligheidsborden nodig.
Voor driehoekige veiligheidsborden (waarschuwingsborden) gelden de volgende herkenningsafstanden:
| Lengte van de zijden in mm | Maximale herkenningsafstand in m |
|---|---|
| 50 | 1 |
| 100 | 3 |
| 200 | 6 |
| 315 | 10 |
| 400 | 12 |
Voor ronde veiligheidsborden (verbods- en gebodsborden) gelden deze herkenningsafstanden:
| Diameter in mm | Maximale herkenningsafstand in m |
|---|---|
| 50 | 2 |
| 100 | 4 |
| 200 | 8 |
| 315 | 12 |
| 400 | 16 |
Voor vierkante veiligheidsborden (reddings- en brandbestrijdingsborden) gelden deze herkenningsafstanden:
| Afmetingen b x h in mm | Maximale herkenningsafstand in m |
|---|---|
| 100 x 100 | 10 |
| 200 x 100 | 10 |
| 150 x 150 | 15 |
| 300 x 150 | 15 |
| 200 x 200 | 20 |
| 400 x 200 | 20 |
| 250 x 250 | 25 |
| 300 x 300 | 30 |
Conform NEN 3011 gelden de volgende vereisten met betrekking tot de herkenningsafstanden:
- Afhankelijk van de ruimte en de lichtomstandigheden kunnen de herkenningsafstanden variëren. Een veiligheidsbord is pas echt goed zichtbaar, wanneer zowel de vorm, de kleur als het pictogram te allen tijde goed te zien zijn.
- Voor omgevingen met wisselende lichtomstandigheden, zoals wegen of paden op het bedrijfsterrein, kunnen naast bijzonder grote borden ook permanent verlichte of reflecterende veiligheidsborden nodig zijn.
- Naast de juiste afmeting moet u er ook op letten dat de borden onbedekt en dus zichtbaar blijven: viezigheid, sneeuw, en objecten die de zichtbaarheid kunnen belemmeren moeten worden verwijderd.
Veiligheidsborden aanbrengen: let op de uitvoering
Naast de herkenningsafstand draagt ook de uitvoering bij aan hoe goed een veiligheidsbord kan worden waargenomen. Dit geldt in het bijzonder voor lang nalichtende veiligheidsborden, zoals reddingsborden:
- Platte borden
Platte veiligheidsborden hebben een lichtverspreiding van 90° en zijn daarom geschikt voor frontale signalering, bijvoorbeeld aan het einde van een gang of direct boven vluchtdeuren. - Driezijdige uithangborden
Deze veiligheidsborden bieden dankzij hun driehoekig gerangschikte zijden een lichtverspreiding van 180°. Daardoor zijn ze vanuit verschillende richtingen goed te zien en zijn ze vooral in magazijnen of parkeergarages goed herkenbaar. - Uithangborden
Uithangborden worden als vlaggen aangebracht, zodat elke zijde een lichtverspreiding van 90° biedt. Ze zijn vooral frontaal goed te zien, maar bieden dankzij hun twee zijden optimale oriëntatie voor lange gangen en trappenhallen. - Plafondborden
Net als uithangborden zijn plafondborden ook aan twee zijden bedrukt. Omdat ze hangend aan het plafond worden gemonteerd, bereiken ze een lichtverspreiding van 180° en bieden ze een goede oriëntatie in lange gangen.
Veelgestelde vragen over veiligheidsborden
Veiligheidsborden hebben een belangrijke betekenis op de werkplek en vervullen afhankelijk van de groep verschillende taken: ze waarschuwen voor mogelijke gevaren, wijzen op verboden of verplicht gedrag en kunnen ongevallen voorkomen. Daarnaast kunnen ze de locatie van reddingsmiddelen, vluchtwegen en blusmiddelen aangeven.
Veiligheidssignalering omvat alle maatregelen voor visuele, akoestische of tactiele waarschuwing en informatie op de werkplek. Veiligheidssignalering maakt gebruik van verschillende middelen zoals veiligheidsborden, kleuren, licht- of geluidssignalen, omroepberichten of handgebaren. Dit heeft altijd betrekking op concrete voorwerpen, activiteiten of situaties.
Het hoofddoel is ongevallenpreventie en de bescherming van de gezondheid van werknemers. Veiligheidssignalering maakt een snelle oriëntatie in gevaarlijke situaties mogelijk en garandeert via uniforme, internationaal begrijpelijke symbolen een taalonafhankelijke communicatie.
Het is een wezenlijk onderdeel van de moderne arbeidsveiligheid en wordt ingezet wanneer technische of organisatorische beschermingsmaatregelen alleen niet volstaan om risico’s volledig te vermijden.
Basisregel: zo veel borden als nodig, zo weinig als mogelijk. Bij voorkeur worden veiligheidsborden op de werkplek op ooghoogte aangebracht — goed zichtbaar en bij de ingang van de betreffende risicozone. Geschikt zijn bijvoorbeeld deuren, doorgangen, vluchtwegen en arbeidsmiddelen.
Veiligheidsborden worden conform NEN 3011 in vijf groepen ingedeeld en voorzien van een letter:
• Verbodsborden (P): duiden aan wat verboden is
• Waarschuwingsborden (W): wijzen op gevaren
• Gebodsborden (M): duiden aan wat verplicht is
• Reddingsborden (E): duiden aan waar hulp bij noodgevallen te vinden is en markeren vluchtwegen en nooduitgangen
• Brandbestrijdingsborden (F): geven aan waar blus- en hulpmiddelen bij brand zich bevinden
Daarnaast beschrijft NEN 3011 ook het aanvullende teken. Dit teken wordt bij een veiligheidsbord aangebracht om de veiligheidsinformatie te verduidelijken of te specificeren.
Let op: de hier genoemde voorschriften zijn slechts een keuze uit de belangrijkste wettelijke richtlijnen. Voor gedetailleerde informatie verwijzen we u naar de hier weergegeven voorschriften en wetten. Bij de concrete omzetting in uw bedrijf dient u zich bij twijfel tot een deskundige te richten.
Bron afbeelding:
© gettyimages.de – Askolds
Jungheinrich PROFISHOP
