Lesezeit: 8 Minuten

Zowel in een werkplaats als op kantoor is het belangrijk dat de werkplek ergonomisch is ingericht, met aandacht voor de juist lichaamshouding. Medewerkers en arbeidsmiddelen worden door een goede planning en omzetting van ergonomische maatregelen minder belast. Op die manier neemt het aantal beroepsziektes en werkongevallen af.

Om comfort en een optimale ergonomie voor de werkplek te bereiken, dient u de betreffende werkplekken volledig in beschouwing te nemen. Daarbij raden we aan de volgende componenten op elkaar af te stemmen en te organiseren:

  • Design en indeling van arbeidsmiddelen
  • Verlichting op de werkplek
  • Binnenklimaat
  • Werkorganisatie

Hieronder geven wij u informatie over de ergonomische vormgeving van werkbanken en werkplekken in de productie, de juiste ergonomische uitrusting van hefvoertuigen en de ergonomische vormgeving van kantoor- en beeldschermwerkplekken. Voor een optimale en ergonomische organisatie van werkplekken laten wij bovendien zien hoe u bij de planning rekening kunt houden met factoren als lichaamslengte en -kracht.

Ergonomie op de werkplek – zijn er wettelijke voorschriften?

Deze vraag kan eenduidig met ja worden beantwoord, want in het Arbeidsomstandighedenbesluit Artikel 5.4. Ergonomische inrichting werkplekken staat: “Tenzij dit redelijkerwijs niet kan worden gevergd worden werkplekken ingericht volgens de ergonomische beginselen.”

De wettelijke voorschriften hebben een tweeledig doel: aan de ene kant de ergonomische aanpassing van de werkplek aan de medewerker en aan de andere kant het waarborgen en stijgen van de productiviteit en concurrentiepositie.

Ergonomische uitrusting van de werkplek

De ergonomische uitrusting van een kantoor of productieruimte is geen onveranderlijke toestand, maar een continu proces. Om medewerkers aan de lopende band, werkbanken of bij het bedienen van computers en machines ergonomisch, gezond en veilig te kunnen laten werken, moet de ergonomie regelmatig worden gecontroleerd en eventueel worden aangepast. De volgende zeven vragen helpen u hierbij.

1.    Hoe worden stoel en bureau optimaal ingesteld?

Ergonomische stoelen en bureaus zijn ideaal, omdat ze in hoogte verstelbaar zijn en de hoek van het tafelblad en de zitting aan te passen is. Daardoor is het voor de gebruiker mogelijk om tijdens het werk een aangename houding aan te nemen, die de rug ontziet. Vooral op kantoor dient een bureaustoel een reeks aan instellingsmogelijkheden te hebben, die een dynamische zithouding mogelijk maakt en daardoor aan de onderstaande richtlijnen voldoet:

  • De zithoogte is verstelbaar
  • De zitdiepte en -breedte zijn aangepast aan de medewerker (minstens twee derde van het bovenbeen dient zich op het zitvlak te bevinden)
  • De hoogte en de hoek van de rugleuning zijn individueel in te stellen
  • De wervelkolom wordt goed ondersteund
  • De stoel is stabiel en beschermd tegen omvallen – vijf wieltjes zijn aan te raden
  • De bureaustoel heeft een afgeronde voorkant en goede bekleding
  • De armleuningen zijn in hoogte en diepte verstelbaar

Bij een bureau is vooral de juiste hoogte van belang: de optimale werkhoogte bevindt zich op ellebooghoogte of iets daaronder, terwijl de bovenbenen ongeveer een handbreedte afstand tot de onderkant van het tafelblad hebben. Daarom zou het bureau idealiter in hoogte verstelbaar moeten zijn. Als u alleen over klassieke bureautafels beschikt, waarbij dit niet mogelijk is, zorgt een combinatie met een statafel voor de nodig afwisseling.

2.    Zijn er arbeidsmiddelen die de gewrichten ondersteunen?

Aan een bureau zorgen ergonomische computermuizen en toetsenborden er door hun speciale design voor dat polsen, ellebogen en schouders worden ontzien. In een werkplaats bieden ergonomische gevormde en dempende anti-vermoeidheidsmatten de nodige ondersteuning bij werkzaamheden waarbij moet worden gestaan. Met ergonomische veiligheidsschoenen wordt bovendien de belasting van de knieën en enkels gereduceerd.

3.    Welk licht is optimaal voor een ergonomische werkplek?

Goed licht op de werkplek is noodzakelijk en heeft zowel een positieve uitwerking op de psychische gezondheid als de productiviteit en veiligheid. Om ergonomische werkomstandigheden te creëren, dient de verlichting van de werkplek een veranderlijke mix van daglicht en kunstlicht – zowel indirect als direct – te zijn. Idealiter bedraagt de sterkte van de verlichting 500 lumen. De lampen op de werkplek moeten in de kijkrichting worden geïnstalleerd, zodat ze niet kunnen verblinden. Bovendien mag de verlichting van een werkplek in geen enkel geval schitteren.

4.    Zijn het beeldscherm en het toetsenbord ergonomisch aangepast?

Tegenwoordig wordt er veel achter de computer gewerkt ­– zelfs in een werkplaats behoort de computer bij de dagelijkse gang van zaken. De volgende aspecten zijn belangrijk bij de keuze en de opstelling van de monitor:

  • Afstand tot het beeldscherm ­– afhankelijk van de grootte – ongeveer 60–80 cm
  • Bovenkant van het beeldscherm op ooghoogte
  • Beeldscherm moet zich frontaal tegenover het gezichtsveld bevinden
  • Opstelling parallel aan het raam
  • Display schittert of flikkert niet
  • Tekens op de monitor zijn goed leesbaar
Ergonomisches Arbeiten am Schreibtisch

Ook voor het toetsenbord zijn er criteria met betrekking tot de ergonomische vormgeving van de werkplek:

  • De handpalm moet ongeveer 5–10 cm voor het toetsenbord kunnen worden geplaatst
  • De hoek van het toetsenbord dient ongeveer 5–11° te bedragen

5.    Hoe ondersteunt het binnenklimaat de ergonomie op de werkplek?

Het binnenklimaat hangt vooral samen met een goede luchtvochtigheid. Een te droge lucht kan voor irritatie van de slijmvliezen en de luchtwegen zorgen. De richtwaarde voor een goede luchtvochtigheid ligt tussen de 40 en de 60 procent. Om deze waarde te bereiken, kunnen bijvoorbeeld luchtbevochtigers in de ruimte worden geplaatst. De aanbevolen temperatuur voor een werkplek ligt rond de 22° Celsius. Houd er rekening mee dat vooral in de zomermaanden zonwering noodzakelijk kan zijn.

6.    Is er voldoende bewegingsvrijheid?

Ook bewegingsvrijheid is belangrijk voor ergonomie op de werkplek. Een ruime indeling en vormgeving van de werkplaats of het kantoor garandeert dat de arbeids- en hulpmiddelen goed kunnen worden bereikt en de lijnen kort blijven. Als medewerkers in een werkplaats genoeg ruimte hebben om machines te bedienen en om zich tussen werkbanken door te bewegen, kunnen de werkprocessen niet alleen ergonomisch maar ook veilig worden uitgevoerd.  

7.    Heeft u voldoende bewustzijn voor ergonomie op de werkplek gecreëerd?

Als alle maatregelen voor ergonomie op de werkplek zijn omgezet, dan is het zaak om medewerkers ervan bewust te maken om het werkproces en de eigen gewoontes regelmatig te controleren. Want ergonomie op de werkplek wordt niet alleen beperkt tot het inventaris en de omgeving; uw medewerkers moeten ook zelf dagelijks actief bijdragen aan een geslaagde vormgeving van ergonomie op de werkplek.   

Ergonomie op de werkplek door een correcte werkhoogte

Een geschikte werkhoogte voorkomt een verkeerde lichaamshouding tijdens het zittend of staand werken. Met een ergonomische werkhoogte is het voor alle werknemers mogelijk om de dagelijkse bezigheden met een gezonde en juiste lichaamshouding uit te voeren.

Een overzicht van de ergonomische werkhoogte als u aan een werktafel, werkbank of machine staat te werken:

Bezigheid (staand)Voor vrouwen (lichaamslengte 165 cm)Voor mannen (lichaamslengte 177 cm)
Precisiewerk95–105 cm100–110 cm
Vaardigheidswerk, zoals polijsten en montage85–90 cm90–95 cm
Werken met grote krachtsinspanning79–85 cm75–90 cm

Arbeidsmiddelen die in hoogte verstelbaar zijn, maken het mogelijk om elke medewerker een passende werkplek ter beschikking te stellen.

Een ergonomische werkhoogte bij het heffen en tillen van materialen en goederen, kunt u ook met de ondersteuning van een hefvoertuig bereiken. Bij Jungheinrich PROFISHOP hebt u de keuze uit heftafels, schaarhefwagens, hefliften, stapelaars en palletwagens. Daarmee kunt u een lading naar de optimale hoogte brengen en verschil in hoogte bij het in- en uitladen of orderpicken compenseren.

Ergonomie bij het werken met stapelaars en palletwagens

De ergonomie van stapelaars en palletwagens heeft een grote invloed op de productiviteit van de bestuurder. De werkhouding bij het bedienen en sturen beïnvloedt de lichamelijke belasting en het vermoeid worden. Daarom is het streven: comfortabel werken met een lage belasting voor het lichaam.

De bedien- en stuurelementen zijn cruciaal in het arbeidssysteem tussen mens en machine. Daarom zijn veel moderne hefvoertuigen voor het stapelen en heffen afgestemd op de lichamelijke vereisten van de bestuurder.

Ergonomie van hefvoertuigen waarbij u meeloopt

Bij meeloopmodellen worden de functies bediend, terwijl u te voet bent. Tijdens het voortbewegen volgt het voertuig uw natuurlijke bewegingspatroon; dit heeft een positieve invloed op uw lichaam. Desondanks vergt het voorttrekken van de lading veel energie, vooral bij het vervoer over grote afstanden. Daarom raden we aan om hefvoertuigen zonder elektrische aandrijving, zoals handpalletwagens en schaarhefwagens alleen voor kleine afstanden en egale ondergronden te gebruiken.

Een belangrijk aspect van ergonomie bij meeloopmodellen is de vorm en de lengte van de dissel: in de rijstand moet een comfortabele armhouding mogelijk zijn en tijdens de manoeuvres en het orderpicken moet er voldoende afstand tussen het frame van het voertuig en de bestuurder zitten. Bovendien zorgen de ergonomische vormgeving van de dissel en de handgrepen er bij het heffen, dalen en rijden voor dat de bediening voor zowel links- als rechtshandigen prettig is. 

Bij veel elektrische palletwagens en elektrische stapelaars zijn de bedieningselementen in de ergonomische dissel geïntegreerd en optimaal afgestemd op wijsvingers en duimen. Bij ergonomisch correcte en moderne hefvoertuigen dient de dissel de plek te zijn waar de rem zich bevindt en moet de dissel automatisch in de rempositie gaan. Een extra functie voor hefvoertuigen met een elektromotor is de kruipstand. Deze maakt het manoeuvreren in een smal gangpad – met de dissel omhoog – mogelijk.  

Mann  steht mit korrekter Haltung am Hubwagen

Ergonomie van hefvoertuigen waarbij u staand meerijdt

Er zijn meerijdmodellen waarbij u staat of zit. Bij de staande variant bevindt u zich op een platform. De schokbescherming onder het platform zorgt ervoor dat schokken worden gedempt en de wervelkolom en de gewrichten worden ontzien. Het hefvoertuig kan een vast of inklapbaar platform hebben:

  • Hefvoertuigen met een inklapbaar platform: een inklapbaar platform maakt de afwisseling tussen meelopen en meerijden mogelijk. Een antislipmat van rubber en de eveneens uitklapbare zijbescherming houden de bestuurder ook in bochten veilig op het platform. Een traploze impulsbediening minimaliseert stoten en zorgt voor de nodige veiligheid.
  • Hefvoertuigen met een vast platform: een vast platform kan de bedien- en stuurfuncties bij het in- en uitladen en tijdens het orderpicken beperken. Een ruime bestuurdersplek zorgt ervoor dat de bewegingsvrijheid niet wordt ingeperkt. Een platform dat aan twee kanten betreden kan worden, draagt hieraan bij. Rubberen stootkussens helpen de bestuurder om stevig te staan.  

Ergonomie van hefvoertuigen waarbij u zittend meerijdt

Een zitgedeelte komt voornamelijk voor bij stapelaars met een tegengewicht. Voor ergonomisch werken dient de besturing zowel leeg als bij belading soepel te verlopen. De bedieningselementen moeten zich bij voorkeur in het zicht van de bestuurder bevinden, en de bediening mag maar een minimale krachtsinspanning kosten. Om ongehinderd gebruik te kunnen maken van werkhandschoenen moet er genoeg afstand zitten tussen de onderdelen die met de hand worden bediend. 

Hefvoertuigen met een zitgedeelte zijn verkrijgbaar met een zitting aan de zij- of voorkant. Welke variant het meest geschikt is voor uw bedrijf, hangt af van het werk dat u doet: als er veel achteruit wordt gereden, raden wij een zitgedeelte aan de zijkant aan. Een stoel met hydraulische vering en rugleuning ondersteunt de rug bij oneffenheden in de bodem. Voldoende vrije ruimte in het bestuurdersgedeelte zorgt ervoor dat de bestuurder de stoel eenvoudig kan verstellen tijdens het zitten.

Veelgestelde vragen

Wat houdt ergonomie op de werkplek in?

Het begrip ergonomie (ergon = werk, nomos = wet of regel) komt uit Grieks. Ergonomie omvat alle regels en maatregelen voor de optimale vormgeving van het raakvlak tussen mens, machine en omgeving. Het doel van ergonomie op de werkplek is de ideale werkomstandigheden creëren door middel van geschikte werkplekken en arbeidsmiddelen.

Waarom is ergonomie op de werkplek belangrijk?

Zowel in werkplaatsen als op kantoor is het belangrijk dat de werkplek ergonomisch is ingericht en is aangepast aan het lichaam, zodat de ideale werkomstandigheden worden gecreëerd. Op deze manier wordt de fysieke en psychische gezondheid van medewerkers beschermd en het risico op beroepsziektes en arbeidsongelukken geminimaliseerd. Met een zinvolle planning en omzetting van ergonomische maatregelen worden zowel werknemers als arbeidsmiddelen minder belast en beter ondersteund.

Wat zijn de ergonomische aspecten van een werkplek?

Afhankelijk van de werkplek zijn er verschillende ergonomische aspecten. In een werkplaats of magazijn gelden andere criteria dan op kantoor. Behalve factoren als design en indeling van de arbeidsmiddelen, verlichting en binnenklimaat speelt de organisatie van het werk ook een centrale rol bij ergonomie op de werkplek.

Let op: de hier genoemde voorschriften zijn slechts een keuze uit de belangrijkste wettelijke richtlijnen. Voor gedetailleerde informatie verwijzen we u naar de officiële voorschriften, wetten en richtlijnen omtrent dit thema. Bij de concrete omzetting in uw bedrijf is het raadzaam om vooraf een deskundige te raadplegen.

Bron afbeeldingen:
© getty – alvarez

© getty – PeopleImages
© getty – sturti