Inhoud
Als er brand uitbreekt in een bedrijf, dan is dat niet alleen gevaarlijk voor de aanwezigen, het kan ook tot enorme financiële schade leiden. Daarom zijn er wettelijke voorschriften voor brandveiligheid in bedrijven. Enerzijds ter preventie en anderzijds om erger te voorkomen.
In dit artikel leest u welke brandveiligheidsmaatregelen belangrijk zijn en hoe u ze het best kunt implementeren.
Brandveiligheid voor bedrijven: het belangrijkste in het kort
- Wettelijke verplichting: bedrijven zijn verplicht om uitgebreide brandveiligheidsmaatregelen te nemen. Deze kunnen verschillen naargelang het type, de omvang en de functie van het bedrijf.
- Twee pijlers: brandveiligheid voor bedrijven is onderverdeeld in preventieve en afwerende brandveiligheid.
- Verantwoordelijkheden: een alomvattende brandpreventie voor bedrijven vereist bouwkundige, technische en organisatorische maatregelen. De werkgever draagt de hoofdverantwoordelijkheid, ondersteund door een coördinator brandveiligheid. De afwerende brandveiligheid, dat wil zeggen het ingrijpen in geval van brand, is grotendeels de taak van de brandweer.
- Regelmatige controle: de brandveiligheidsmaatregelen moeten voortdurend worden gecontroleerd en bijgewerkt.
Wat is brandveiligheid voor bedrijven?
Brandveiligheid voor bedrijven omvat alle maatregelen en voorzieningen die moeten worden getroffen om brand te voorkomen, de uitbreiding ervan te beperken en in geval van brand een veilige evacuatie en effectieve bluswerkzaamheden mogelijk te maken. De brandveiligheidsmaatregelen zijn een integraal onderdeel van de arbeidsveiligheid en dienen ter bescherming van mensenlevens en bedrijfsmiddelen, en om de continuïteit van de bedrijfsvoering te waarborgen.
Brandveiligheid voor bedrijven is gebaseerd op een integraal concept van technische, bouwkundige en organisatorische aspecten. Daarbij worden de specifieke omstandigheden van uw bedrijf in aanmerking genomen en worden het type activiteiten, de gebruikte materialen en potentiële gevaren systematisch in kaart gebracht en beoordeeld.
Welke brandveiligheidsmaatregelen voor bedrijven zijn er?
Er wordt onderscheid gemaakt tussen preventieve en afwerende brandveiligheid voor bedrijven.
- Preventieve brandveiligheid omvat maatregelen om brand te voorkomen of de uitbreiding ervan te beperken, en geeft onder meer aan wat het personeel moet doen in het geval van brand.
- Afwerende brandveiligheid zorgt er daarentegen voor dat het bluswerk ongehinderd kan worden uitgevoerd.
Preventieve brandveiligheid voor bedrijven
Om te voorkomen dat er brand ontstaat in uw bedrijfsruimten, is preventievan groot belang. Het is een essentieel onderdeel van de algemene arbeidsveiligheid en omvat bouwkundige en technische brandveiligheidsmaatregelen:
Bouwkundige brandveiligheid
Om de brandveiligheid van bedrijfsgebouwen te bevorderen, kunt u al tijdens de bouw preventieve maatregelen nemen. Dat doet u door rekening te houden met het brandgedrag van materialen en het treffen van de juiste technische voorzieningen. Het gaat hier onder meer om:
- het gebruik van brandveilige bouwmaterialen en onderdelen
- de indeling van gebouwen in verschillende brandcompartimenten om brand- en rookverspreiding te beperken
- de installatie van branddeuren en/of brandkleppen
- de aanleg en aanduiding van vluchtroutes
- de markering van blusapparatuur door middel van veiligheidsborde
Bij bouwkundige brandveiligheid worden bouwmaterialen op basis van hun brandgedrag ingedeeld in brandklassen. Dit gebeurt volgens de norm NEN-EN 13501-1 ‘Brandclassificatie van bouwproducten en bouwdelen.
Technische brandveiligheid
Technische brandveiligheid omvat alle maatregelen en apparatuur waarmee een brand zo vroeg mogelijk kan worden opgemerkt en bestreden. Kort samengevat moet technische brandveiligheid de volgende functies vervullen in geval van brand:
| Functie | Geschikte maatregelen voor brandveiligheid |
|---|---|
| Herkennen en melden | • Brandmelders en waarschuwingssystemen • Rookmelders |
| Voorkomen | • Bliksemafleiders • Overspanningsafleiders |
| Vluchtwegaanduiding | • Veiligheidsverlichting • Noodlampen |
| Weerstand | • Branddeuren, brandkleppen |
| Blussen | • Brandblussers • Sprinklerinstallaties • Brandkranen of stijgleidingen |
| Afvoer | • Rook- en warmteafvoer |
Organisatorische brandveiligheid
Veel organisatorische maatregelen voor de brandveiligheid in bedrijven zijn samengevat in de norm NEN 8112. Hierin staat welke maatregelen relevant kunnen zijn voor uw bedrijf. In elk geval is het verstandig om de volgende organisatorische brandveiligheidsmaatregelen te overwegen.
- Bedrijfsnoodplan opstellen
Het opstellen van een bedrijfsnoodplan met daarin zowel preventieve als afwerende brandveiligheidsmaatregelen is volgens artikel 2.5c van het Arbeidsomstandighedenbesluit verplicht voor bedrijven die met bepaalde gevaarlijke stoffen werken. Voor andere bedrijven is het opstellen van een bedrijfsnoodplan sterk aan te raden. Het bedrijfsnoodplan kan worden getoetst door de bevoegde instanties, zoals de gemeente of de omgevingsdienst.
Op basis van een risicobeoordeling worden de beschermingsdoelen en de daarvoor benodigde brandveiligheidsmaatregelen bepaald. De risicobeoordeling houdt in dat alle bedrijfsactiviteiten en werkplekken worden beoordeeld op brandveiligheid, met extra aandacht voor de opslag van gevaarlijke stoffen, elektrische apparatuur en werk met hoge temperaturen. - Het benoemen van een coördinator brandveiligheid
In het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) staan geen voorschriften voor het benoemen van een verantwoordelijke persoon voor brandveiligheid in bedrijven. Wel volgt uit de Arbowetgeving dat de werkgever verantwoordelijk is voor een veilige werkomgeving en de organisatie van brandveiligheid.
In grotere bedrijven is het aan te raden om een coördinator brandveiligheid te benoemen. Die geeft deskundig advies aan de werkgever over alle aangelegenheden die verband houden met de brandveiligheid en de geldende voorschriften. Zo kunnen mogelijke risico’s in een vroeg stadium worden herkend en beoordeeld.
Een opleiding in brandveiligheid of aanverwante onderwerpen is meestal een vereiste om in aanmerking te komen voor de functie van coördinator brandveiligheid. Verschillende mbo-scholen, beroepsverenigingen en opleidingsinstituten bieden trainingen op dit gebied aan. - Brandinstructies opstellen
In de brandinstructies vat u de gedragsregels samen die gelden in het geval van een brand. Dit overzicht wordt meestal op goed zichtbare plekken opgehangen. Het is namelijk belangrijk dat uw werknemers te allen tijde voldoende op de hoogte zijn van de geldende voorschriften. Ook preventieve maatregelen, zoals een rookverbod, moeten worden opgenomen in deze instructies.
Voor het opstellen van uw eigen brandinstructies raden we u aan om contact op te nemen met de plaatselijke brandweer of gemeente. Zij kunnen u helpen om rekening te houden met de specifieke omstandigheden in uw bedrijf. Er zijn ook standaard pictogramborden verkrijgbaar voor de aanduiding van vluchtwegen en brandveiligheidsvoorzieningen. - Ontruimingsplan opstellen en hulpdiensten informeren
In geval van een brand is het essentieel dat zowel werknemers als de brandweer weten wat ze moeten doen. Voor alle betrokkenen moeten vluchtwegen, blussystemen en verzamelplaatsen duidelijk te vinden zijn, zodat een snelle oriëntatie in crisissituaties mogelijk is.
Een ontruimingsplan kan worden opgesteld volgens NEN 8112. Op dit plan moet de plattegrond van elke verdieping van het gebouw met alle vluchtwegen, voorzieningen voor eerste hulp en brandveiligheidssystemen, duidelijk worden weergegeven. Het ontruimingsplan dient u op centrale plaatsen in het gebouw op te hangen, bijvoorbeeld bij ingangen, in trappenhuizen en naast liften.
Ook de plaatselijke hulpdiensten, waaronder de brandweer, moeten op de hoogte zijn van uw brandveiligheidsbeleid. Het is sterk aan te raden uw bedrijfsnoodplan ter beschikking te stellen aan de plaatselijke hulpdiensten. Zo weten zij al van tevoren hoe uw ontruimingsplan eruitziet, waar de belangrijke toegangspunten en voorzieningen zijn, en hoe de verantwoordelijkheden zijn verdeeld tussen gemeentelijke hulpdiensten en bedrijfshulpverleners. Kortom: uw bedrijfsnoodplan stelt de brandweer in staat zich in een noodsituatie direct in en om het pand te oriënteren. - Vluchtrouteaanduidingen
Het is belangrijk dat de vluchtwegen in uw gebouw(en) duidelijk herkenbaar zijn, zodat uw werknemers in staat zijn de kortste vluchtroute te vinden in geval van brand. Daarom is een samenhangend geheel van symbolen en markeringen bij wet verplicht. Met behulp van reddingsborden maakt u vluchtroutes duidelijk herkenbaar.
Welke eisen gelden voor vluchtrouteaanduiding, is vastgelegd in artikel 3.120 van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl).
Voor de zichtbaarheidseisen van de vluchtrouteaanduidingen is NEN 3011 maatgevend. Hierin staat precies welke pictogrammen mogen worden gebruikt, hoe groot deze moeten zijn, enzovoort. Daarnaast moeten vluchtrouteaanduidingen voldoen aan de lichttechnische voorschriften van norm NEN-EN 1838.
Verder zijn brandbeveiligingstekens belangrijk om alarmsystemen en blusapparatuur aan te duiden. Dit kunnen bijvoorbeeld een brandslang, een brandblusser of een brandalarm zijn. - Voorlichting van werknemers
Als werkgever bent u krachtens artikel 8 van de Arbowet verplicht alle werknemers voldoende voorlichting te geven over veiligheid op het werk – dit omvat ook brandpreventie en brandveiligheid. Om ervoor te zorgen dat uw werknemers precies weten hoe ze zich moeten gedragen in geval van brand en hoe ze kunnen bijdragen aan brandpreventie, is het belangrijk om regelmatig cursussen of workshops over brandveiligheid in uw bedrijf te organiseren. Hierin moeten onder andere uw brandveiligheidsplan en de brandvoorschriften uitgebreid aan bod komen.
Bovendien bent u volgens artikel 15 van de Arbowet verplicht adequaat opgeleide bedrijfshulpverleners (bhv’ers) aan te wijzen, die verantwoordelijk zijn voor brandbestrijding, evacuatie en eerste hulp in het geval van een noodsituatie. - Blus- en ontruimingsoefeningen
Om ervoor te zorgen dat u en uw werknemers in geval van brand het bedrijfsgebouw snel kunnen ontruimen en de verzamelplaats kunnen vinden, dienen jaarlijks ontruimingsoefeningen met een testalarm te worden gehouden. Deze moeten zijn afgestemd op het ontruimingsplan en de specifieke omstandigheden in uw bedrijf. Dergelijke oefeningen kunnen in samenwerking met de brandweer worden uitgevoerd.
- Technische voorzieningen controleren
Om ervoor te zorgen dat de technische brandveiligheidsvoorzieningen naar behoren functioneren, is regelmatig onderhoud en controle essentieel. Controleer daarom minstens één keer per jaar:
· Elektrische installaties, zoals schakelaars, stopcontacten, verlengkabels, machines en gereedschap
· Gas- en verwarmingsinstallaties
· Ventilatie- en afzuigsystemen, inclusief vetfilters
· Liften
· Brandmelders en ontruimingsinstallaties
· Brandblussers en overige blusvoorzieningen - Brandveiligheidsplan controleren
Een actueel brandveiligheidsbeleid kan levens redden. Daarom dient minstens een keer per jaar te worden gecontroleerd of de voorschriften worden nageleefd en of bestaande voorzieningen nog voldoen of moeten worden vervangen.
Door het brandveiligheidsplan te laten controleren, kunt u tijdig rekening houden met nieuwe voorschriften of gewijzigde omstandigheden, en het plan eventueel bijwerken. De coördinator brandveiligheid dient regelmatig inspecties door te voeren om gebrekkige voorzieningen en andere problemen tijdig te signaleren.
Afwerende brandbestrijding
Als er eenmaal een brand is uitgebroken, is het bestrijden ervan in de eerste plaats de taak van de brandweer. Maar ook opgeleide bhv’ers mogen één bluspoging doen bij een beginnende brand, die nog niet is overgeslagen. Dit geldt in het bijzonder als er in uw bedrijf gevaarlijke stoffen worden opgeslagen of gebruikt — in dat geval is een goede brandveiligheidsopleiding extra belangrijk. Als de brandweer ter plaatse is, kunnen de bhv’ers de brandweer ondersteunen volgens de afspraken over taakverdeling in het bedrijfsnoodplan of neemt de brandweer de brandbestrijding volledig over.
Praktijkvoorbeeld: brandveiligheidsmaatregelen voor acculaadstations
Bij het opladen van loodzuuraccu’s van magazijntrucks aan acculaadstations ontstaan specifieke brandrisico’s: tijdens het oplaadproces ontsnappen waterstof en zuurstof uit de ventielen van de loodaccu’s, waardoor knalgas kan ontstaan dat al in lage concentraties zeer explosief is.
De brandveiligheidsmaatregelen voor acculaadstations moeten daarom de volgende voorzieningen omvatten:
| Maatregelen | Details |
|---|---|
| Bouwkundige brandveiligheidsmaatregelen | · Rondom de magazijntruck en het laadstation moet een voldoende breed gangpad vrij blijven. · Brandbare materialen moeten op veilige afstand van het laadstation worden bewaard (conform NPR 3299). · Boven laadplaatsen mogen zich geen brandbare stoffen bevinden. · De laadruimte is voorzien van de voorgeschreven waarschuwingsborden. |
| Technische brandveiligheidsmaatregelen | · De ventilatie moet zo zijn ontworpen dat de waterstofconcentratie, zelfs bij storingen, ruim onder 4 vol.-% blijft. · Tijdens het opladen is continue ventilatie nodig om de vorming van knalgas te voorkomen. · In de buurt van laadstations mogen alleen vonkvrije en explosieveilige elektrische apparaten worden gebruikt, zoals vonkvrije verlichting en schakelaars. Voor loodzuurbatterijen wordt doorgaans een blusser met CO₂ of poeder aanbevolen; voor lithium-ion-accu’s gelden andere aanbevelingen. · Opladers moeten geschikt zijn voor de te laden accu’s en voorzien zijn van temperatuur- en overbelastingsbeveiliging. |
Let op: in oplaadruimtes geldt een absoluut rookverbod. De concrete eisen voor acculaadstations zijn vastgelegd in NPR 3299. Daarnaast moeten de veiligheidsvoorschriften van de fabrikant van de accu en het laadstation strikt worden nageleefd.
Hoe is brandveiligheid in bedrijven in Nederland geregeld?
De brandveiligheid in bedrijven is in Nederland geregeld in een combinatie van wetten, besluiten en technische normen.
Wetten en besluiten:
- Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) – basisverplichtingen van de werkgever op het gebied van arbeidsveiligheid
- Arbeidsomstandighedenbesluit (Arbobesluit) – nadere eisen voor arbeidsplaatsen, arbeidsmiddelen en het werken met gevaarlijke stoffen
- Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) – technische brandveiligheidseisen voor gebouwen, als onderdeel van de Omgevingswet
Technische normen:
- NEN 8112 – richtlijn voor het opstellen van ontruimingsplannen en de bedrijfsnoodorganisatie (BNO)
- NEN 1010 – eisen voor elektrische installaties in gebouwen
- NEN 6069 / NEN-EN 13501 – brandklassen van bouwmaterialen
Welke eisen precies gelden, hangt af van het type bedrijf, de omvang en de gebruiksfunctie van het gebouw. Een advies op maat van een brandveiligheidsdeskundige is daarom aan te raden.
Veelgestelde vragen over brandveiligheid in bedrijven
Voorschriften voor brandveiligheid in bedrijven worden opgedeeld in maatregelen voor preventieve en afwerende brandveiligheid:
· Preventieve brandveiligheid: alle maatregelen voor brandpreventie in bedrijven die het ontstaan van brand moeten voorkomen en uitbreiding ervan moeten tegengaan. Hieronder vallen voorschriften voor bouwkundige, technische en organisatorische brandveiligheid. Onder de laatste categorie vallen ook de voorschriften hoe het personeel moet reageren in geval van brand.
· Afwerende brandveiligheid: deze maatregelen zijn erop gericht bluswerk ongehinderd te laten plaatsvinden.
Bouwkundige brandveiligheidsmaatregelen moeten ervoor zorgen dat het gebouw en de bedrijfsruimten zijn uitgerust met voorzieningen voor brandpreventie, en omvatten verschillende aspecten:
Brandklasse en bouwmaterialen:
· Gebruik van onbrandbare of moeilijk ontvlambare materialen volgens NEN-EN 13501-1
· Toepassing van brandwerende coatings en impregneringen
· Rekening houden met het brandgedrag bij de materiaalkeuze
Structuur en indeling van het gebouw:
· Het vormen van brandcompartimenten om de verspreiding van brand te beperken
· Plaatsing van brandwanden en brandwerende plafonds
· Het aanleggen van voldoende vluchtroutes
Speciale brandveiligheidsvoorzieningen:
· Installatie van brandwerende deuren met de juiste weerstandsklasse
· Installatie van brandkleppen in ventilatiesystemen
· Toepassing van brandwerende kabelafschermingen
· Installatie van rook- en warmteafvoerinstallaties (RWA)
Volgens de wet is de werkgever verantwoordelijk voor het treffen van geschikte brandveiligheidsmaatregelen. Ter ondersteuning kan een coördinator brandveiligheid worden benoemd. Die geeft deskundig advies aan de werkgever over alle aangelegenheden die verband houden met de brandveiligheid van het bedrijf en de geldende voorschriften.
Ja, voor de brandveiligheid in bedrijfsgebouwen gelden, afhankelijk van het soort ruimte, de grootte en het gebruik, soms speciale voorschriften en strengere brandveiligheidseisen, met name wanneer er sprake is van een verhoogd brandrisico.
De concrete eisen worden per geval vastgesteld door het plaatselijke bouw- en woningtoezicht, in overleg met de brandweer, aangezien bedrijfsruimten zeer uiteenlopende risicoprofielen kunnen hebben.
De meest voorkomende oorzaken voor brand in bedrijven zijn:
· Onjuiste omgang met gevaarlijke stoffen
· Onvoldoende scholing van medewerkers in voorschriften en maatregelen voor brandveiligheid
· Te weinig besef van de gevaren bij het werken met gevaarlijke stoffen
Let op: de hier genoemde voorschriften zijn slechts een keuze uit de belangrijkste wettelijke richtlijnen. Voor gedetailleerde informatie verwijzen we u naar de hier weergegeven voorschriften en wetten. Bij de concrete omzetting in uw bedrijf dient u zich bij twijfel tot een deskundige te richten.
Bron afbeelding:
getty – A stockphoto
getty – Sumala Chidchoi
