Lesezeit: 9 Minuten

Als werkgever bent u verantwoordelijk voor de gezondheid en veiligheid van uw werknemers tijdens het werk. Natuurlijk zijn deze verplichtingen in de wet vastgelegd, met name in de Arbowet. U en uw werknemers kunnen echter profiteren van een aanpak die een stap verder gaat. U kunt namelijk uw arbobeleid, verzuimbeleid en beleid gericht op het stimuleren van gezond gedrag combineren in één integraal plan.

We noemen deze aanpak ook wel integraal gezondheidsmanagement (IGM). De maatregelen die worden gebundeld in het IGM hebben als doel om de vitaliteit en gezondheid van uw werknemers blijvend te bevorderen. Daar heeft u zelf ook baat bij: ziekteverzuim en uitval zijn duur, zoals u zeker zult weten. Maar bovendien is een energieke werknemer productiever en tevredener. Steeds meer bedrijven bevorderen daarom de gezondheid van hun werknemers door middel van voorlichting, ergonomisch werken, sportactiviteiten, gezonde voeding in de kantine, het ontmoedigen van roken, verslavingshulp, enzovoort.

Een belangrijke stap is bij het opzetten van uw gezondheidsmanagement is een analyse waarin risico’s en/of stress voor werknemers worden geïdentificeerd en tot een minimum worden beperkt. Dat geldt voor bedrijven van elke omvang en voor ieder bestuursniveau.

Hieronder leest u meer over de voordelen van gezondheidsmanagement, de wettelijke voorwaarden en de stappen die u kunt nemen om gezondheidsmanagement in uw bedrijf in te voeren.

De voordelen van gezondheidsmanagement

Complexe werkzaamheden, zwaar lichamelijk werk of een hoge werkdruk vergen vaak veel van werknemers. Het hoofddoel van gezondheidsmanagement is dan ook de lichamelijke en geestelijke gezondheid en de prestaties van alle werknemers op lange termijn in stand te houden en idealiter zelfs te verbeteren. Dat kan natuurlijk een doel op zich zijn. Maar er zijn ook andere redenen om een gezondheidsmanagement te ontwikkelen dat in de behoeften van alle werknemers voorziet:

  • Ziekteverzuim, WAO-uitval, operationele uitval en personeelskosten kunnen op lange termijn worden teruggedrongen.
  • Werknemers zijn beter gemotiveerd, zijn bewuster van hun gezondheid en voelen zich verantwoordelijk voor zichzelf en anderen.
  • De productiviteit en de kwaliteit van het werk worden verhoogd.
  • Programma’s ter bevordering van de gezondheid maken uw bedrijf aantrekkelijk voor werknemers. Zo heeft u een voordeel ten opzichte van uw concurrentie.

In feite is gezondheidsmanagement niets meer of minder dan goed personeelsbeleid. De arbeidsmarkt in Nederland vergrijst in hoog tempo, en daarom is het logisch dat werkgevers meer moeten gaan doen voor de gezondheid van hun werknemers als ze goede resultaten willen blijven behalen.

Volgens een onderzoek van Capgemini Consultants in opdracht van het Ministerie van Sociale Zaken (2012) blijkt dat als u erin slaagt het ziekteverzuim met 1% te verlagen, u per werknemer gemiddeld 412 euro per jaar bespaart. Als u de productiviteit met 1% weet verhogen, levert u dit per werknemer gemiddeld 953 euro per jaar op!

Wettelijk kader voor gezondheidsmanagement

Gezondheidsmanagement wordt niet als zodanig in de wet genoemd. Wel verplicht de wetgever u tot het waarborgen van veilige en gezonde arbeidsomstandigheden. Gezondheidsmanagement sluit daar weliswaar uitstekend bij aan, maar het is in eerste instantie iets dat werkgevers en werknemers vrijwillig met elkaar afspreken, omdat ze er beide baat bij hebben.

De reden daarvoor is dat de gezondheid van uw werknemers in zekere zin een privézaak is. Of een werknemer genoeg slaapt of niet te veel drinkt is natuurlijk niet uw beslissing. U heeft eigenlijk pas het recht zich met de gezondheid van uw werknemers te bemoeien als het werkgerelateerd is, zoals het voorkomen van risico’s conform de Arbowet. Of als het gedrag van uw werknemers de werkzaamheden negatief beïnvloedt. Dan stelt het Burgerlijk Wetboek u in staat om er iets aan te doen op basis van de voorwaarden van de arbeidsovereenkomst.

Ook zijn er milieuwetten die de veiligheid en gezondheid van uw werknemers beschermen, bijvoorbeeld wanneer het gaat om het werken met gevaarlijke stoffen. Tenslotte regelt de Wet verbetering Poortwachter het ziekteverzuim en de instroom naar de WAO of WIA bij langdurige uitval.

U kunt de wettelijke minimumeisen dus het beste begrijpen als de ondergrens voor uw gezondheidsmanagement. Meer dan dat hoeft u strikt gesproken dus niet te doen. Wij hopen echter dat dit artikel u enthousiast maakt voor de integrale aanpak die in de afgelopen jaren aan een opmars bezig is, waarbij werkgever en werknemer de handen ineenslaan om het bedrijf veiliger, prettiger en productiever te maken.

Hieronder ziet u een overzicht van het wettelijke kader voor activiteiten die onderdeel uit kunnen maken van een integraal gezondheidsmanagement (IGM).

WetRelevant voor IGM
Arbeidsomstandighedenwet, arbeidsomstandighedenbesluit, arbeidsomstandighedenregeling– De rechten en plichten van werkgever en werknemer: wie is waar verantwoordelijk voor?
– Regelt ziekteverzuim en zwangerschapsverlof
– Verplichte maatregelen ten behoeve van veiligheid en gezondheid van werknemers, zoals persoonlijke beschermingsmiddelen
– Regelt rol bedrijfsarts en andere arbomedewerkers, inclusief bedrijfshulpverleners
– Plicht tot voorlichting over veiligheid en gezondheid
– Speciale eisen voor werknemers met een functiebeperking, jeugdwerkers
– De risico-inventarisatie & -evaluatie (RI&E)
– Het veiligheids- en gezondheidsplan
Wet verbetering poortwachter, wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen– Regelt langdurig ziekteverzuim en instroom in WAO of WIA
Bouwbesluit– Bouwtechnische en installatietechnische veiligheidseisen
Wet Milieubeheer, Activiteitenbesluit Milieubeheer, Omgevingsbesluit, REACH-verordening– Milieugerelateerde veiligheidseisen die relevant zijn voor de gezondheid
 
Tabaks- en rookwarenwet– Rookverbod en rookruimtes
Burgerlijk wetboek– Eisen van goed werkgeverschap

Als bedrijf kunt u zich oriënteren aan de norm ISO 45001. Deze norm stelt eisen aan een managementsysteem voor gezond en veilig werken (G&VW). Als u van plan bent om uw gezondheidsmanagement op te zetten, kan dit een erg handig hulpmiddel zijn.

IGM succesvol invoeren – zo gaat u te werk

Integraal gezondheidsmanagement is geen product dat u ergens kunt kopen of een dienst die u kunt laten uitvoeren. Het is een integrale aanpak van veel verschillende activiteiten die zich richt op een gestage ontwikkeling in het bedrijf. Duurzaam personeelsbeleid is per definitie een investering voor de lange termijn, in dit geval in de gezondheid en vitaliteit van uw werknemers. Dat betekent niet dat u altijd lang hoeft te wachten tot u positieve resultaten ondervindt. Het betekent wel dat u wat verder vooruit moet plannen.

Het is belangrijk dat de activiteiten binnen het IGM bij elkaar aansluiten in het kader van een integrale visie over gezond en veilig werken. Dat kunt u het beste doen in samenwerking met uw werknemers, die tenslotte ook verantwoordelijkheden hebben op het gebied van veiligheid en gezondheid. Op deze manier komen ook hun inzichten en behoeftes tot uitdrukking in het uiteindelijke beleid.

Hieronder zetten we in vijf stappen uiteen, hoe u een effectief IGM kunt ontwikkelen:

1. Doelstelling

Het is belangrijk dat de activiteiten binnen het IGM bij elkaar aansluiten in het kader van een integrale visie over gezond en veilig werken. Wat is het gewenste doel van het project? Dat kunt u het beste bepalen in dialoog met uw werknemers: tenslotte gaat het om hun gezondheid. Op deze manier komen ook hun inzichten en behoeftes tot uitdrukking in het uiteindelijke beleid en zullen uw werknemers gemotiveerder zijn om actief mee te doen.

2. Analyse van de huidige situatie

Vervolgens dient u de actuele situatie in uw bedrijf te analyseren. Vraag uw werknemers naar hun geestelijke en lichamelijke gezondheid. Probeer ook te onderzoeken of ze tevreden zijn met hun werk, of ze de werkdruk aankunnen, of ze behoeftes hebben die niet worden nagekomen, en of ze zelf ideeën hebben ter verbetering van de gezondheid op de werkvloer. Een gezonde dialoog met uw personeel heeft ook het voordeel dat de subjectieve ervaring van de werknemer vaak niet voldoende naar voren komt in de getallen. Toch is deze erg belangrijk, vooral aangezien stress het grootste gezondheidsrisico vormt voor werknemers in Nederland.

Behalve het bevragen van uw werknemers dient uw analyse tenminste het volgende te bevatten:

MethodeVoorbeeld
Ziekteverzuim vaststellen– Hoe vaak zijn uw werknemers gemiddeld afwezig vanwege ziekte? En hoe lang?
Analyse van de leeftijd van uw personeelsbestand– Welke leeftijdsgroepen heeft u in uw personeelsbestand? Zijn er specifieke risico’s die te maken hebben met leeftijd?
Gegevens over bedrijfsongevallen– Welke ongevallen komen het meeste voor en waarom?
Gesprek met een eventuele bedrijfszorgverzekeraar– De zorgverzekeraar kan u adviseren over gezondheid in uw bedrijf.
Risico-inventarisatie en -evaluatie– Wettelijke voorschriften nagaan
– Werkplekken inspecteren, risico’s analyseren
– Noodzakelijke stappen bepalen
Bedrijfsarts– Wat zegt de bedrijfsarts? Welke klachten hoort hij of zij het meest?

3. De juiste maatregelen kiezen

Er zijn veel dingen die u voor de gezondheid van uw werknemers kunt doen, bijvoorbeeld:

  • Regelmatige controleafspraken met de bedrijfsarts
  • De werkdruk regelmatig controleren
  • Fitness- en sportcursussen in het bedrijf (op locatie of online-evenementen)
  • Cursussen over stressmanagement en meditatie
  • Oefeningen voor betere lichaamshouding tijdens het werk
  • Seminars over gezondheidsthema’s, zoals work-life balance, gezond slapen, enz.
  • Voedingsadvies
  • Een abonnement op de OV-fiets vergoeden
  • Voorlichting over onderwerpen als verslaving, depressie, stress en burn-out
  • Een streng rookverbod

U kunt in deze fase al een beetje rekening houden met de kosten: het kan bijvoorbeeld nodig zijn een seminarruimte in te richten voor workshops, sportuitrusting aan te schaffen, zoals yogamatten of sportelastieken, of uw werknemers een abonnement op de sportschool aan te bieden.

Verder kan uit de analyse ook blijken of in het bedrijf of de bedrijfsorganisatie zelf maatregelen ter bevordering van de gezondheid kunnen of moeten worden ingevoerd, bijvoorbeeld:

  • Inrichting van mediteerruimtes
  • Invoeren van flexibele werktijden
  • Gezonde voeding in de kantine
  • Werkplekken ergonomisch inrichten
  • Motiverende werkomgeving vormgeven
  • Regelmatige functioneringsgesprekken

4. Maatregelen uitvoeren

Om de geplande maatregelen in de praktijk te brengen, is het beste om te beginnen bij de leidinggevende personen. Zij dienen door middel van cursussen, voorlichtingsbijeenkomsten en zelfs praktische oefeningen alle werknemers klaar te stomen op de veranderingen in het bedrijf. Dan kunnen de maatregelen stapje voor stapje worden ingevoerd.

De nieuwe aanpak op het gebied van gezondheid kunnen het beste stevig in het bedrijf worden verankerd, bijvoorbeeld door wekelijkse meetings of follow-up workshops.

5. Succesmeting

Om het succes van de maatregelen te evalueren, is het belangrijk om te documenteren of de nieuwe voorzieningen daadwerkelijk worden gebruikt, en wat uw werknemers van het nieuwe gezondheidsmanagement vinden. Afhankelijk van de grootte van uw onderneming kunt u bijvoorbeeld een korte analoge of digitale enquête gebruiken.

Aan de hand van de gegevens die u in stap 2 heeft verzameld kunt u nu gaan kijken of de maatregelen het beoogde effect hebben. Zo nodig moeten ze worden verbeterd of vervangen door andere maatregelen.

Thuiswerken

Is het altijd ‘home sweet home’ voor thuiswerkers? In tegendeel: juist wanneer werknemers thuis werken, zijn zij vaak onvoldoende beschermd tegen typische gezondheidsrisico’s, zoals een gebrek aan lichaamsbeweging, stress en de psychologische belasting die wordt veroorzaakt door het gebrek aan contact met collega’s. Als er ook nog voor de kinderen thuis moet worden gezorgd, eist dit zijn tol op de fysieke en mentale gezondheid van uw werknemers.

Daarom is het des te belangrijker om in het kader van het gezondheidsmanagement maatregelen te nemen voor thuiswerken. Er kan een beroep worden gedaan op externe dienstverleners, of u kunt speciaal voor thuiswerkers een aanvullend aanbod ontwikkelen binnen uw integrale gezondheidsbeleid. In de volgende stappen zetten we uiteen welke maatregelen u voor thuiswerkers kunt nemen.

  1. Flexibele werktijden

    Thuiswerkers die ook voor hun kinderen moeten zorgen, hebben het extra zwaar. Deze groep heeft het meeste baat bij flexibele werktijden. Zo kunnen ze hun werkdag bijvoorbeeld aanpassen aan de schooltijden of de kinderopvang. Maar ook de rest van het team kan hier voordeel bij hebben. Het beste is om met uw werknemers te bespreken hoe de werktijden zo kunnen worden geregeld dat alle leden van uw team tevreden zijn. Als uw bedrijf al een dergelijke regeling heeft, moet u nagaan of deze in voldoende mate compatibel is met het thuiswerken, of misschien moet worden verbeterd.

    Niet alle werknemers vinden het gemakkelijk om hun tijd zinvol te in te delen en deadlines voor zichzelf te zetten. Daarnaast is niet iedereen even goed in het scheiden van werk en vrije tijd. In dit verband is het zinvol om met uw werknemers afspraken te maken voor een zelf georganiseerd werkschema voor thuis – zonder voortdurende stress en overuren.

  2. Ergonomische werkmiddelen ter beschikking stellen

    Om rugklachten te vermijden is het belangrijk dat medewerkers een goede zithouding aannemen tijdens het thuiswerken. In het kader van de Arbowet moet ervoor gezorgd worden dat de werknemers ook in hun thuiskantoor ergonomische stoelen, bureaus en arbeidsmiddelen tot hun beschikking hebben.

    U mag van de Belastingdienst een deel van het fiscale loon gebruiken voor onbelaste vergoedingen, tegemoetkomingen en voorzieningen voor uw werknemers. Dit heet de ‘vrije ruimte’. Daarnaast mag u een bepaald bedrag investeren in arbovoorzieningen voor uw werknemers zonder dat ze hoeven mee te tellen bij het belastbaar loon van deze werknemers. Dat heet de arbovrijstelling. Een belangrijke voorwaarde is dat het gaat om maatregelen die verplicht zijn volgens de Arbowetgeving. Volgens het Arbobesluit vallen ergonomische meubels en doelmatige kunstverlichting hieronder. 

    Als het gaat om hulpmiddelen voor het werk zoals de laptop, de printer of het grote computerbeeldscherm, geldt het noodzakelijkheidsprincipe. In het geval dat deze hulpmiddelen noodzakelijk zijn voor het uitvoeren van het werk of tenminste voor 90% zakelijk worden gebruikt, geldt ook dat u deze dingen niet hoeft mee te tellen bij het belastbaar loon van uw werknemers.

  3. Sport

    Een groot gezondheidsrisico van het thuiswerken is het wegvallen van de fietstocht of wandeling naar het werk. Veel thuiswerkers zitten te veel en te lang achter elkaar, hetgeen het risico op een slechte lichaamshouding, overgewicht en hart- en vaatziekten aanzienlijk vergroot.

    Het is daarom belangrijker dan ooit om als onderdeel van uw gezondheidsmanagement voor een veelzijdig sportaanbod te zorgen met (online) sportcursussen, betaald lidmaatschap van fitnessstudio’s of regelmatige sportactiviteiten in het bedrijf. Het is een goed idee extra aandacht te besteden aan rugproblemen en andere klachten die worden geassocieerd met zittend werken.

  4. Contact met collega’s bevorderen

    Het gebrek aan sociaal contact met collega’s is een ernstig probleem voor sommige thuiswerkers: depressie, gebrekkige motivatie of een bore-out kunnen het gevolg zijn. Werknemers die te weinig contact met hun team hebben, kampen daarnaast vaker met twijfel over de zin van hun werk, en zijn geneigd vaker van werkgever te veranderen.

    Daarom is belangrijk voor het functioneren van het team en de geestelijke gezondheid van uw werknemers dat het contact tussen collega’s wordt bevorderd. Dat kunnen bijvoorbeeld regelmatige, online teamevenementen zijn, feedbackgesprekken of een online koffiepauze. Gezamenlijke sportcursussen of meedoen in een bedrijfssportteam zijn ook goede manieren om het gevoel van isolement tegen te gaan.

    In sommige gevallen kan psychologische begeleiding of coaching door professionals nodig zijn – vooral als er een permanent gebrek is aan regelmatig contact met collega’s.

Veel gestelde vragen over gezondheidsmanagement

Was is gezondheidsmanagement?

Gezondheidsmanagement is volgens de definitie van het TNO ‘het systematisch managen van bedrijfsactiviteiten met het doel de gezondheid van mens en bedrijf te bevorderen’. Hieronder vallen tenminste het arbobeleid, het verzuimbeleid en de maatregelen ter bevordering van gezond gedrag.

Is gezondheidsmanagement bij wet verplicht?

Gezondheidsmanagement is niet bij wet verplicht. Wel verplicht de wetgever u tot het waarborgen van veilige en gezonde arbeidsomstandigheden. Gezondheidsmanagement sluit daar weliswaar uitstekend bij aan, maar het is in eerste instantie iets dat werkgevers en werknemers vrijwillig met elkaar afspreken, omdat ze er beide baat bij hebben. U kunt de wettelijke minimumeisen dus het beste begrijpen als de ondergrens voor uw gezondheidsmanagement.

Wat zijn de voordelen van gezondheidsmanagement?

Met het ontwikkelen van een integraal gezondheidsmanagement (IGM) kunnen veel voordelen worden behaald: ten eerste wordt een positieve bijdrage geleverd aan de fysieke en mentale belastbaarheid van uw werknemers. De kosten die voortvloeien uit een hoog ziekteverzuim of bedrijfsongevallen kunnen soms aanzienlijk worden verlaagd. IGM kan ook een positief effect hebben op de tevredenheid van de werknemers. Dit komt de productiviteit en kwaliteit van het werk ten goede.

Welke maatregelen horen bij het gezondheidsmanagement?

Het doel van gezondheidsmanagement is het beschermen en bevorderen van de lichamelijke en geestelijke gezondheid van alle werknemers in hun dagelijkse beroepsleven. Maatregelen zoals stressmanagement, sport- en fitnesscursussen of verslavingshulp kunnen deel uitmaken uw gezondheidsbeleid.

Let op: de hier genoemde voorschriften zijn slechts een keuze uit de belangrijkste wettelijke richtlijnen. Voor gedetailleerde informatie verwijzen we u naar de hier weergegeven voorschriften en wetten. Bij de concrete omzetting in uw bedrijf dient u zich bij twijfel tot een deskundige te richten.

Bron afbeelding:
© gettyimages.de
andresr, skynesher