LED-verlichting in de werkplaats voor optimale werkomstandigheden

De lichtomstandigheden in een werkplaats hebben een grote invloed op het vermogen om langdurig geconcentreerd en nauwkeurig te werken. Goede LED-verlichting is daarbij onmisbaar. In dit artikel leest u hoe u uw werkplaats optimaal kunt verlichten en waar u op moet letten bij de verdeling van lichtbronnen en het kiezen van geschikte lampen.

Het belang van goede LED-verlichting in de werkplaats

Verlichting is een belangrijk aandachtspunt wanneer u uw werkplaats inricht. Op een goed verlichte werkplek kunt u urenlang geconcentreerd werken, zonder dat uw ogen vermoeid raken of uw concentratie afneemt. Dit zorgt er niet alleen voor dat u efficiënter werkt, maar draagt ook bij aan de veiligheid op de werkplek. Met goede LED-verlichting in de werkplaats kunt u mogelijke gevaren en fouten tijdig herkennen en zo arbeidsongevallen of schade voorkomen.

Bij langdurige werkzaamheden heeft de verlichting bovendien invloed op uw lichamelijke welzijn. Wanneer het te donker is of schaduwen op het werkoppervlak vallen, worden uw ogen extra belast. Dit kan op den duur leiden tot vermoeidheidsklachten, spanning en hoofdpijn. Heldere LED-verlichting in de werkplaats maakt daarentegen ontspannen en comfortabel werken mogelijk, ook gedurende langere tijd. Verlichting is dan ook een belangrijk aspect van ergonomie op de werkplek.

In een werkplaats vervult een lichtbron de volgende functies:

• Verhoogt de alertheid, waardoor het mogelijk is om gedurende langere tijd geconcentreerd te werken
• Verkleint de kans op fouten en arbeidsongevallen
• Helpt gezondheidsklachten als gevolg van overbelasting van de ogen te voorkomen

Wetten en voorschriften voor LED-verlichting in de werkplaats

De genoemde aspecten spelen een belangrijke rol bij de arbeidsomstandigheden en het voorkomen van arbeidsongevallen. Daarom zijn er wettelijke voorschriften voor de verlichting van werkplekken. In Nederland zijn deze vastgelegd in het Arbobesluit, met name in Artikel 6.3. Daglicht en kunstlicht. Hierin is onder meer bepaald dat arbeidsplaatsen en verbindingswegen zodanig verlicht moeten zijn dat de verlichting geen risico vormt voor de veiligheid en gezondheid van werknemers. Ook moet er, voor zover mogelijk, voldoende daglicht binnenkomen en moeten er voldoende voorzieningen voor kunstverlichting aanwezig zijn.

Voor de praktische invulling van de verlichting kunnen daarnaast relevante normen en richtlijnen worden gebruikt, zoals NEN-EN 12464-1 voor licht en verlichting op werkplekken binnen. De wettelijke voorschriften vormen daarbij het uitgangspunt; de precieze eisen voor de verlichting zijn afhankelijk van de werkzaamheden en de omstandigheden op de werkplek.

Waar moet goede LED-verlichting in een werkplaats aan voldoen?

Hoe de ideale verlichting op de werkplek eruitziet, hangt in de eerste plaats af van het soort werkplaats en de werkzaamheden die er worden uitgevoerd. Het spreekt voor zich dat een autogarage andere verlichting nodig heeft dan een werkplek voor fijnmechanische werkzaamheden.

Verlichtingssterkte lux

De benodigde hoeveelheid licht wordt uitgedrukt in lux (lx). In de eerder genoemde regelgeving is voor de meeste werkplekken een verlichtingssterkte van ten minste 500 lx vastgelegd. Sommige werkzaamheden, zoals lassen of sorteerwerkzaamheden, vormen hierop een uitzondering met 300 lx of minder.

Hieronder ziet u een overzicht met de aangeraden hoeveelheid lux voor verschillende werkzaamheden:

• Schrijf- en leeswerk: 500 lx
• Houtbewerking, zagen en schaven: 500 lx
• Technisch tekenen: 750 lx
• Fijnmontage en precisiewerk: 750 lx
• Kleurcontrole: 1.000 lx
• Goudsmederij en horlogemakerij: 1.500 lx

Algemeen genomen geldt: hoe kleiner het object of de onderdelen en hoe meer oog voor detail en concentratie het werk vereist, hoe hoger de verlichtingssterkte moet zijn.

Kleurtemperatuur Kelvin

Naast de verlichtingssterkte is ook de kleurtemperatuur een belangrijke factor. Deze wordt uitgedrukt in Kelvin (K). Naarmate het Kelvin-getal stijgt, wordt de kleurtemperatuur als koeler ervaren. In ruimtes met natuurlijk daglicht wordt voor werkplaatsverlichting ongeveer 4.000 K (koudwit) aanbevolen; in raamloze productieruimtes tot 6.500 K (daglichtwit). Ter vergelijking: natuurlijk daglicht heeft rond het middaguur, op het helderste moment van de dag, een waarde van ongeveer 5.500 K.

Colour rendering index (CRI) en unified glare rating (UGR)

Wanneer u werkzaamheden uitvoert waarbij een natuurgetrouwe kleurweergave belangrijk is, speelt ook de colour rendering index (CRI) van de lichtbron een belangrijke rol. Natuurlijk daglicht heeft een CRI van 100. Voor kleurgevoelige werkzaamheden, zoals druk- en lakwerk, zijn daarom lichtbronnen met een hoge CRI van 90 tot 99 geschikt. Een lage unified glare rating (UGR) onder de 19 helpt daarnaast voorkomen dat hinderlijke lichtreflecties uw zicht en werkzaamheden verstoren.

Over het algemeen moeten werkplekken zoveel mogelijk profiteren van daglicht, bijvoorbeeld via ramen, dakramen of glazen bouwstenen. Als daglicht door bouwtechnische of werkgerelateerde omstandigheden niet mogelijk is, moet dit worden aangevuld met geschikte kunstverlichting. Daarnaast moeten medewerkers regelmatig de mogelijkheid hebben om pauze te nemen in een ruimte met voldoende daglicht of in de buitenlucht.

LED-verlichting in de werkplaats optimaal vormgeven

Voor de professionele verlichting van een werkplaats zijn meerdere lichtbronnen nodig, omdat licht bij voorkeur uit verschillende richtingen moet komen. Zo voorkomt u storende schaduwen en kunt u lichtbronnen afzonderlijk in- en uitschakelen om de verlichting aan te passen aan verschillende werkzaamheden. Er wordt onderscheid gemaakt tussen basisverlichting en accentverlichting.

In de praktijk zorgt meestal de verlichting aan het plafond voor een gelijkmatige basisverlichting van de hele ruimte. In zeer hoge werkplaatsen kunnen aanvullende wandlampen of flexibele vloerlampen worden gebruikt om de ruimte verder met diffuus of indirect licht te verlichten.

Daarnaast is er accentverlichting, waarbij krachtige, gerichte lichtbronnen specifieke zones of afzonderlijke werkplekken extra verlichten. Denk bijvoorbeeld aan bureaulampen, plafondspots met gerichte lichtbundels of een flexibele klemlamp die direct aan de werktafel kan worden bevestigd.

Zijn er ramen in de ruimte, dan kunt u werkplekken het beste zo inrichten dat het daglicht van opzij binnenvalt. Wanneer het raam zich achter u bevindt, kunnen er storende reflecties of schaduwen ontstaan. Licht dat recht van voren binnenvalt, kan daarentegen verblindend zijn of als te fel worden ervaren.

De onderstaande afbeelding laat zien hoe u een werkplaats met verschillende lichtbronnen optimaal kunt verlichten.

Flexibele werkplekken, zoals in een autogarage, vragen om verplaatsbare verlichting. Met zeer heldere handlampen, zoals inspectie- of werklampen, kunt u zelfs in een vrij donkere omgeving alle details zien. Voor de algemene verlichting zijn verplaatsbare staande lampen of klemlampen geschikt. U kunt ook railverlichting gebruiken, waarbij de afzonderlijke spots in verschillende richtingen kunnen worden gedraaid. Inbouwspots werken op dezelfde manier: deze worden op de benodigde plaatsen in het plafond ingebouwd en kunnen met de hand van richting worden veranderd. Houd u ook hier zoveel mogelijk aan de lichtverdeling die in de afbeelding is weergegeven, en zorg ervoor dat de werkplek van alle kanten goed verlicht is.

Welke voordelen heeft LED voor de verlichting van werkplaatsen?

LED-verlichting in de werkplaats heeft talloze voordelen: deze technologie maakt niet alleen hoge verlichtingssterktes mogelijk, maar heeft ook een lange levensduur en een laag energieverbruik. In vergelijking met traditionele tl-buizen en halogeenlampen kunt u tot 70% op de energiekosten besparen. Wanneer de temperatuur in uw werkplaats sowieso al hoog is, helpt LED-verlichting bovendien om extra hitte op de werkplek tegen te gaan, omdat LED’s relatief weinig warmte afgeven.

De belangrijkste voordelen op een rij:

• Hoge verlichtingssterktes, vanaf 500 lx
• Laag energieverbruik, waardoor u op stroomkosten bespaart
• Weinig extra warmteontwikkeling
• Lange levensduur, waardoor de kosten voor onderhoud en vervanging dalen
• Niet-flikkerende verlichting, die de ogen minder belast

Deze voordelen laten zien dat LED-verlichting in de werkplaats niet alleen kan bijdragen aan veilige en comfortabele werkomstandigheden, maar ook kan helpen om de bedrijfskosten te verlagen.

De juiste LED-verlichting voor uw werkplaats

Welke verlichting het meest geschikt is, hangt af van de ruimtelijke omstandigheden in uw werkplaats. De volgende vragen helpen u bij het opstellen van een verlichtingsconcept met de juiste lichtbronnen:

• Hoe hoog is het plafond?
• Is er daglicht aanwezig?
• Zijn er zones voor precisiewerk waar een bijzonder hoge verlichtingssterkte nodig is?
• Zijn alle werkplekken vast ingericht of heeft u verlichting voor flexibele werkplekken nodig?

LED-technologie is flexibel inzetbaar. De onderstaande tabel geeft een overzicht van de verlichting die geschikt is voor verschillende werkplekken.

Voor speciale omstandigheden, zoals extreme stofontwikkeling of werkzaamheden in vochtige ruimtes, zijn er geschikte LED-lampen met beschermingsklasse IP65 verkrijgbaar. IP65 garandeert dat de lamp spuitwaterdicht en beschermd is tegen het binnendringen van stof.

Veelgestelde vragen over LED-verlichting in de werkplaats

Bron afbeelding:
© gettyimages.de – eyesfoto