Jungheinrich PROFISHOP levert uitsluitend aan bedrijven/zelfstandigen in Nederland
Jungheinrich PROFISHOP

Elektrostatische ontlading (ESD)

Elektrostatische ontlading (ESD) vormt een risico in de industriële sector. Als gevolg van ESD kunnen componenten beschadigd raken of zelfs worden vernietigd. Voorzorgsmaatregelen zijn nodig om schade en verregaande gevolgen te voorkomen.

Elektrostatische ontlading: algemene informatie

Een elektrostatische ontlading is een ladingsvereffening tussen twee verschillende elektrisch geladen objecten. Het betreft kortdurende elektrische stromen, die vaak gepaard gaan met vonken of lichteffecten. Elektrostatische ontlading wordt ook wel afgekort als ESD, naar het Engelstalige electrostatic discharge.

In het dagelijks leven, komt elektrostatische ontlading regelmatig voor. Bij voorbeeld wanneer kledingstukken worden uitgetrokken die zijn gemaakt van kunststofvezels, of bij het lopen over een synthetisch tapijt en het daaropvolgend aanraking van metalen voorwerpen. Veelal is die elektrostatische ontlading in privéomstandigheden echter eerder vervelend dan gevaarlijk. In de industriële sector is dat anders. Daar kan ESD verregaande gevolgen hebben.

De elektrostatische ontlading kan gevoelige elektronische componenten en apparaten beschadigen of zelfs vernietigen. Ook het ongecontroleerd ontsteken van brandbaar gas kan het gevolg zijn van een ontlading. Redenen genoeg dus, om werknemers, apparatuur en onderdelen met passende structurele en administratieve voorzorgsmaatregelen te beschermen.

Voorzorgsmaatregelen tegen elektrostatische ontlading

Op de werkvloer in de verschillende sectoren kunnen elektrostatische ontladingen optreden. Ter bescherming van gevoelige componenten, die als gevolg van de ontladingen kunnen worden beschadigd of vernietigd, zijn verschillende ESD-beschermingszones (de Engelstalige afkorting EPA staat voor ‘Electrostatic Protected Area’) gedefinieerd. In die beschermingsgebieden zijn speciaal elektrisch werkplekken en materialen essentieel. Onder de beschermingsmaatregelen vallen:

  • De vloer
  • Werkkleding en werkschoenen
  • De werktafels
  • Gereedschappen
  • Meetapparatuur

ESD-conforme werkkleding en schoenen

Geleidende schoenen en passende werkkleding zijn essentieel in ESD-beschermingszones. ESD-conforme werkkleding bevat geleidende vezels, die de elektrostatische lading beperken of afvoeren. Hoogwaardige ESD-kleding biedt daarnaast draagcomfort, en voldoet aan de nodige functionele en mode-eisen. Tegenwoordig zijn tal van modellen beschikbaar, van ESD-conforme broeken en shirts tot complete overalls.

ESD-schoenen voorkomen elektrostatische lading of zorgen voor een gerichte afvoer. Er zijn zowel dames- als herenschoenen verkrijgbaar; als veiligheidsschoenen voor het magazijn, maar ook als modieuze schoen voor de buitendienst.

Ook ESD-conforme, beschermende handschoenen zijn aanbevolen voor de ESD-beschermingszones. De handschoenen beschermen elektrostatisch gevoelige componenten en apparatuur. Handschoenen van hoogwaardige kwaliteit bieden bovendien een goed ademend vermogen en draagcomfort, en beperken de bewegingsvrijheid tijdens het werken niet.

ESD-conforme werkoppervlakken

Naast de juiste kleding, spelen ook de werkoppervlakken een belangrijke rol bij elektrostatische ontlading. De oppervlakken, bijvoorbeeld van werktafels of stellingen, dienen voldoende geleidend te zijn, zodat onaanvaardbaar hoge en gevaarlijke ladingen worden voorkomen.

ESD-conforme gereedschappen

De gereedschapskeuze voor gebruik in ESD-beschermingszones verdient eveneens voldoende aandacht. Bij het omgaan met elektrostatisch gevoelige componenten en apparaten moet gereedschap worden gebruikt, dat voldoende geleidend is.

ESD-conforme vloeren

Het selecteren van de juiste ondergrond is belangrijk bij het beschermen van medewerkers en apparatuur tegen elektrostatische ontladingen. De vloeren in ESD-beschermingszones dienen voldoende geleidend te zijn.

Vloeren met een weerstand van 1 MΩ zijn aanbevolen. De geleidende vloerlaag kan ook worden aangebracht in de vorm van een coating of ESD-vloermat. ESD-vloermatten bieden een betrouwbare bescherming tegen statische oplading. Daarnaast verhogen ze het comfort en gaan ze vermoeidheid tegen.

Elektrostatische ontlading: voorzorgsmaatregelen in één oogopslag

Als het gaat om elektrostatische ontlading, zijn er dus verschillende beschermende maatregelen:

Persoonlijke maatregelen:

  • ESD-conforme werkkleding
  • ESD-conforme schoenen

Werkplek gerelateerde maatregelen:

  • Geleidende of antistatische werkbladen
  • Beschermende vloeren
  • ESD-conforme zitplaatsen
  • Voorkomen onnodige isolatoren in ESD-beschermingszones (bijvoorbeeld koffiekopjes, piepschuim, tape)
  • Gebruik van ionisators om de elektrostatische lading te verminderen

Organisatorische maatregelen:

  • Scholing van personeel
  • Het bepalen en uitvoeren van de noodzakelijke ESD-beschermingsmaatregelen
  • Voortdurende controle van de ESD-beschermingsmaatregelen en hun effect

Normen voor ESD-voorzorgsmaatregelen

Elektrostatische ontlading kan verstrekkende gevolgen hebben voor mensen, producten, apparatuur en werkprocessen. Ter voorkoming moeten de aanbevolen voorzorgsmaatregelen worden getroffen. Er gelden verschillende normen, waaronder:
  • NEN-EN-IEC 61340-5-1: Bescherming van elektronische elementen tegen elektrostatische verschijnselen
  • ANSI / ESD S20.20: Bescherming van elektrische en elektronische onderdelen, assemblages en apparatuur
IPC-A-610: ‘acceptability standard’ voor elektronische assemblages